danışmanlık

Aranacak Kelime  

 



osmangazi.jpg
 
ESKİŞEHİR OSMANGAZİ ÜNİV.
"ÜRÜN GELİŞTİRMENİN
PAZAR PAYINDAKİ GÜCÜ
"

ikk.jpg

İstanbul Üniversitesi İşletme Kulübü
ÜRETİM YÖNETİMİ 
 
Clipboard01.jpg
YTÜ 11. Ulusal Kalite Günleri
Üretim Yönetiminde
VERİMLİLİK SIRLARI
18Martunivlogo.jpg
ONSEKİZ MART ÇANAKKALE
ÜNİV. BİGA İ.T.B.F.
LOJİSTİKDE İNOVASYON
ve RİSK YÖNETİMİ
 
  
ARELUNIV..jpg
LOJİSTİK VE
TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ


ARELUNIV..jpg
Arel Üniv. Arelsem
Satınalma-Stok ve Satınalma
Sözleşmeleri Yönetimi
Ati Danışmanlığı
Nereden Duydunuz?
İnternet.
Arkadaşımdan.
Seminerine katılmıştım.
Şans eseri.

Sonuçları Göster
  

“5S” Endüstiyel İşletmelerde Çalışma Ortamının Düzenlenmesi

Atilla FİLİZ
ati@atillafiliz.com

Japonca 5 kelimenin baş harflerinden oluşan ve kısaca 5S adı verilen bu yöntem  hemen hemen herkesce bilindik, bizim kültürümüzde de içerik olarak varolan bir yöntemdir. Ancak ne kadar uyulduğu ya da uygulandığı tartışılabilir.

Uygulama kolaylığı ve tüm çalışanların katılımını sağlaması ile dikkat çeken bu yöntem, basit adımlardan oluşuyor. İşyeri düzeninin sağlanması, aranılan malzemenin yerinde bulunması, gereksiz malzemelerden arındırma ve karışıklığın önlenmesi amaçlanıyor.

Bunun için de temiz bir çalışma ortamı sağlamak, çalışanların motivasyonunu arttırmak, ekipman arızalarını enaza indirmeki ve en önemlisi yapılan tüm çalışmaların devamlılığı, disipline edilerek, alışkanlık haline getirilmesini hedefliyor.

            5S yöntemi ile çalışmaya başlarken işletmedeki mevcutlar önce gerekli ve gereksiz oluşlarına göre derecelendirilirler. Sonra kullanım sıklığına göre sınıflandırılırlar. Gerekli ve gereksiz malzemelerin saptanması ile  taşıma sürelerini en aza indirecek ara stok alanları belirlenir ve stoklama şeklinin nasıl olacağı kararlaştırılır. Çünkü çevre temizliği, tertip ve düzenin İşçi motivasyonu üzerinde önemli etkileri olduğu  bilinmektedir. 

“5S” Kavramı

İnsanoğluna, kendisini bildiği andan itibaren temiz olması ve yaşamında düzenli olması gerektiği öğretilir. İnsanlar yaşamlarında kullandıkları eşyaların ve çevrelerinin düzenli ve temiz olması için çaba gösterirler. Günlük yaşamın bir parçası olan temizlik ve düzenin, işyerlerinde uygulanış biçimi 5S yaklaşımı ile daha da belirginleşmiştir. Kaliteli bir çalışma ortamı yaratan ve bunun sürekliliğini gerçekleştiren sistematik bir yaklaşım olan “5S”nin  Japonca kelimeleri ile Türkçe karşılıkları şöyledir :

1. SEIRI             :           Sınıflandırma

2. SEITON        :           Düzenleme

3. SEISO          :           Temizlik

4. SEIKETSU    :           Standartlaştırma

5. SHITSUKE     :           Disiplin

            5S yaklaşımının en büyük özelliği basit olması ve kolay uygulama alanı bulmasıdır.

Birinci S:  Seiri - (Sınıflandırma)

Sınıflandırma, iş ortamında bulunan gerekli ve gereksiz malzemelerin ayrıştırılmasıdır.

Niçin sıflandırırız - tasnif ederiz?

Temelde neyin gerekli neyin gereksiz olduğuna karar vermek ve ona göre düzenleme adımını seçmek içindir
İş ortamındaki gereksiz ve/veya seyrek kullanılan malzeme ve ekipmanlar kapladıkları yer olarak işyeri düzeninin bozulmasına ve çalışma veriminin düşmesine yol açarlar. Bu nedenle, işletme içinde, sadece gerekli olan malzeme ve ekipman bulundurmak, bunun dışında kalan her şeyi işletme dışına alarak, karışıklığı önlemek ve düzeni sağlamak gerekir.

Amaç: Öncelikle ölçütler belirlemek, bu ölçütlere göre tasnif etmek, gerekli, gereksiz ayırımı yapmak ve  gereksiz herşeyden kurtulmaktır.

Malzemelerin önceliğini ve kullanım sıklığını belirlemek ve standartlaşmayı bu temeller üzerine oturtmaktır.

Sınıflandırma, tam zamanında = Just In Time (JIT), “gerekli olanı, gerekli miktarda, gerekli olduğu zaman” ilkesine karşılık gelir. Yani sınıflandırmada, “gerekli olan, gerekli miktarda, gerekli yerde”dir.

Bu ilke ; gerekli malzeme ve ekipmanın zamanında bulunmasını sağlarken, gereksiz stok ve ekipman bakımının işletme maliyetini artırmasını ve gereksiz malzeme ve ekipmanın üretim  sürecindeki problemleri gizlemesini  önlemektedir.

Kırmızı Etiket Tekniği
Sınıflamayı yapabilmek için bir metoda, bir yola  ihtiyaç duyarız. Bu metod, bize gereksiz malzemeleri, neden gereksiz olduğu ile tanımlayacaktır.

 Kırmızı Etiket Tekniği adı verilen bu metod da potansiyel gereksiz malzemeler bir etiketle işaretlenir. Etiket işi kolaylaştırıcı rol oynar ve o eşya ile ne yapacağımıza karar verirken onun hakkındaki bilgileri belgelemeye yarar.

İkinci S : Seiton-( Düzenleme) 
5S’nin ikinci adımı düzenlemedir. Bu adımın özeti “herşeye tek yer ve herşey kendi yerinde" şeklindedir. Yani her malzeme için sadece bir yer ayrılmalı, bu yer herkes tarafından bilinmeli ve malzeme belirlenen yerinden alınmalı, yerine konulmalıdır.

Düzenleme, stoklama fonksiyonunu içerir ve “neyi, nereye, ne kadar koymalı?” sorularına yanıt arar. Herşey el altında ve bilinen yerindedir.
DÜZENLEMENİN ÜÇ ÖNEMLİ SORUSU
Nasıl düzenleyelim?
Nereye depolayalım?
Nasıl depolayalım?
Düzenleme adımının amaçları ise: Düzgün görünümlü bir yerleşim ve işyeri oluşturmak, malzeme arayarak zaman kaybını önlemek ve böylece verimliliği arttırmak ve düzgün bir stoklama sistemi getirmektir.

Bir iş yerinde en çok boşa zaman harcanan işlerden birisi, herhangi bir ekipman veya malzemeyi, kötü düzenlenmiş bir raftan bulmak ve çıkarmaktır. Arama işleminde yitirilen zaman kayıp zamandır ve israftır. Aynı zamanda strese yol açar.Sonucunda, çalışma verimi önemli ölçüde düşer. Bu nedenle, düzgün yerleşimin, verimi artırmada önemli etkisi vardır. Yapılacak uygun düzenlemeler ile, işletmedeki mevcut alanın en verimli ve etkili şekilde kullanımı gerçekleştirilmeli, taşıma sayı ve mesafelerinin en aza indirilmesi sağlanmalı, yarımamuller ve iş istasyonları için ara stok alanları tespit  edilmelidir.

Üçüncü S: Seiso –( Temizlik  )
İşyerindeki toz, kir ve artıklar; verimsizlik, hatalı ürün ve iş kazası kaynağıdır.

Temizleme, basit anlamda, çevrenin kirden arındırılmasıdır. Amaç: tertemiz bir alan yaratmak, sıfır kirliliği gerçekleştirmek ve  verimsizliği en aza indirmektir Çünkü; toz, kir ve artıklar, dağınıklığın, disiplinsizliğin, verimsizliğin, hatalı üretimin ve iş kazalarının kaynağıdır. Her insan günlük yaşantısını geçirdiği, çalışma ve yaşama alanlarını kendi sağlığı açısından temiz tutma alışkanlığını  kazanmak zorundadır. Hiç kimse kirlettiği yeri bir başkası temizlemesini beklememelidir. Temiz çevre  medeni insan olmanın ilk şartıdır. Temizlik çalışmaları ile su birikintileri gibi kirlenmelerden dolayı kayma çarpma düşme gibi oluşabilecek iş kazaları önlenir. Temizlik adımının bir başka önemli yanı ekipman temizliğinin gerçekleştirilmesidir. Böylece oluşabilecek arızalar engellenir ya da bakım-onarım faaliyetlerinin kısa sürede gerçekleştirilmesi sağlanır ve verimin düşmesi önlenir.

Dördüncü S: Standartlaştırma- (Seiketsu)
Dördüncü adım olan standartlaştırma; sınıflandırma, düzenleme ve temizlik aşamalarında elde edilen kazanımların korunması içindir. Bu aşamada elde edilen kazanımların sürdürülmesi için gerekli sistemler oluşturulu, yani standart hale getirilir. Bu sayede herhangi bir iş istasyonundaki anormallikler ya da işlem hatalarının, ilk bakışta görünmesi sağlanır.
Standartlaşma için:

1.Gözlem yapınız:

Çevremizdeki her şeyi gözleyerek, eksikleri , yapılması gerekenleri tespit etmek gerekir.

2.      Problemi saptayınız:

Eksik ve olması gerekenler saptanır. Sonra  problemin ne olduğu araştırılır. Bu aşamada  Hata Türü Etkileri Analizi (FMEA) gibi tekniklerden yararlanılır.

Arızalar neden meydana geliyor ?

Arıza önceden tespit edilebilir mi?

Arızaya karşı hangi önlemler alınmalıdır? 

gibi sorularla mevcut ya da olabilecek arıza ve sorunlar belirlenmeye çalışılır.

3.      Standartlaşma için kontrol noktaları belirleyiniz:

Gözlem yaparak problemi belirledikten ve  ideal şekilde problemi ortadan kaldırdıktan sonra standartlaşmayı nasıl yaparız ?  Bunun için önce neyi , nasıl ve ne derecede standartlaştıracağımıza karar vermemiz gerekir.

Beşinci S: Shitsuke- (Disiplin)
5S programının son adımı olan disiplin, tüm personelin 5S’yi alışkanlık olarak benimsemelerine yönelik yöntemlerin geliştirilmesini kapsar. Burada görev yöneticilere düşmektedir. Yöneticiler, 5S’nin neden önemli olduğunu çeşitli eğitimlerle çalışanlara anlatmalıdırlar.
İşletmede, disiplin çalışmalarının başlatılmasıyla birlikte işgörenlerin moral ve motivasyonlarında artışlar olacaktır. İşgörenlerin kuruluşun amaç ve hedeflerinden haberdar edilmesi,  politikaların tam olarak benimsenmesi ve uygulanmasını kolaylaştırır ve böylece değişime  direnç giderilmiş olur. Bu   iletişimin daha iyi  kurulmasını da sağlayacaktır.

 5S’nin  Yararları

Birçok işlemden oluşan  bu sistemin başarısı, sistemin herkes tarafından anlaşılmasını ve sürekli olarak gözden geçirilmesini gerektirir.Yaklaşımın, başarsı için gerekli olan bir başka faktör de, herkesin ‘’Gurup Çalışması Ruhu’’na sahip olmasıdır.Her işgören, yapılacak yenilik ve gelişmelerin önemini kavrarsa, kurulan sistem daha sağlıklı işler.

Sıfır Ayar zamanı-(set-up: Ürün çeşitlemenin pazardaki önemi her geçen gün hız kazanıyor. İşletmeler kendilerini  aynı düzeyde tutamaz duruma geliyorlar. İşletmelerin varlıklarını sürdürebilmeleri ve rekabette öne geçebilmeleri için yeni araçlara ihtiyaç duymakta ve değişimi gerçekleştirmeleri gerekmektedir. Bunun için tip değişimlerindeki kalıp veya ayar (Set-Up) sürelerini  sıfırlamak ve verimsizliği yok etmek, değişim sıklığını arttırmak ve ürün çeşitlemesine uyum göstermek gerekiyor. Alet ve araçların belirli peryotlarla düzenlenmesi ayar için harcanan zaman israfını ortadan kaldırır ve düzenli çalışma ortamı  üretkenliğin arttırılmasına katkıda bulunur.

Sıfır Hata: Hatalar, çoğu zaman yanlış parçaları birleştirme,yanlış alet kullanma vb.gibi sebeplerden oluşur. Düzenleme ve sınıflandırma bu çeşit hataları önler. Araç-gereçlerin temizliği işlem hatalarını azaltır. Düzenli bir işyeri, hataların önceden saptanmasını kolaylaştırır. Araç-gereçleri kullandıktan sonra kendi yerlerine geri koymak, yanlış parça ve alet seçimini engeller. Ayrıca, temiz ve iyi düzenlenmiş bir çalışma alanı, çalışanların yaptıkları işi daha bilinçli bir şekilde yapmalarını sağlayacaktır. Kalite  ekipmanları ve ölçme araçlarının düzenli bakımı ve kalibrasyonu sıfır hatanın en önemli koşullarından biridir.

Sıfır İsraf : İşletmelerde,  israfın yaygın olduğu bilinmektedir. Buradaki “israf” sözcüğü ile ürünün değerine birşey katmayan “herşey” kasdedilmektedir.

Hatayı gidermek için yeniden işleme süreçleri, stoklar, gereksiz stoklama yerleri (ambar, raf, dolap vb.), beklemekle oluşan kayıp süreler, parça veya araç-gereç aramakla harcanan gereksiz süre ve hareketler, kısaca katma değer yaratmayan her türlü faaliyet israftır ve yok edilmelidir. Bu da  5S çalışmaları ile sağlanabilir.

Sıfır Gecikme : Fire ve hurdalar yok edilince sevkıyatlar zamanında yapılabilir. Zamanında ve güvenilir teslimat için iyi çalışma koşulları ve düzenli  operasyonlara ihtiyaç vardır.

Sıfır İş Kazası-Arttırılmış iş güvenliği: Yürüme alanlarına bırakılan parçalar, ambarlara aşırı şekilde yığılan stoklar, araç-gereçlerin yağ vb. maddelerle kaplanması başlıca iş kazası nedenleridir. 5S ile tezgahlar temiz şekilde korunduğundan ortaya çıkacak mekanik arıza ve kaza riskleri önceden  farkedilebilir. Tüm aletlerin yerlerine güvenli bir şekilde yerleştirilmesi ortada bırakılmaması ile insana ve ekipmana zarar verici şeyler engellenir.

Sıfır Arıza :Çöp, kir, toz, vb. tezgah arızalarının temel sebeplerinden biridir ve ekipman ömrünü azaltır. 5S ve daha iyi bakım çalışmaları ile   talaş, yağ vb. Sızıntılarının önüne geçilir ve  tezgahların çalışması daha iyi görülebilir. Ekipmanların günlük  koruma ve kontroleri ile arızalar oluşmadan önlenebilir.

Sıfır Şikayet : 5S’yi uygulayan kuruluşlar eksik sevkiyat ve sipariş tarihinin ertelemelerinden uzaktırlar. Bu da ürün kalitesi konusunda müşteri şikayetlerinden uzak olmalarını sağlar. Temiz ve düzenli  işletmeden gelen ürünlerde defolu yada  hurda ürünler olmaz.Maliyetleri daha düşüktürve   teslimat zamanında yapılır.

Kaynak:
Filiz, Atilla. 5S  Endüstriyel Çalışma Ortamının Düzenlenmesi Gübretaş A.Ş.Seminer Notu,  Eflatun Egitim ve Danışmanlık Ltd.Şti. Ekim 2006
NOT: Bu yazı Kaynak Elektrik Dergisi 2006 Mart Sayı 210 da yayımlanmıştır.


Bu yazı 4096 defa okundu.

2008 Copyright
Ati Müh. ve Yön. Danışmanlığı
Anasayfa | Seminerler | Makaleler | Röportajlar | Basından | İletişim